ÇEVRE LİSANSI UYGULAMALARINDA YENİ DÖNEM: ÜRETİM FİRELERİ VE ATIKLARIN İŞLENMESİNE İLİŞKİN YENİ AÇIKLAMALAR YAYIMLANDI

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 09.11.2026 tarihli ve 15566979 sayılı “Çevre Lisans Uygulamaları” konulu Usul ve Esaslar, üretim faaliyetleri sırasında ortaya çıkan firelerin yeniden kullanılması ve işletmelerde oluşan atıklara uygulanan fiziksel işlemlerin çevre lisansı bakımından değerlendirilmesine ilişkin önemli açıklamalar içeriyor.

Özellikle üretim proseslerinde oluşan hatalı ürünler, üretim fireleri, ambalaj atıkları ve diğer atıkların işletme içerisinde yeniden değerlendirilmesi konusunda uygulamada karşılaşılan tereddütlerin giderilmesi amaçlanıyor.

Yeni açıklamalar; sanayi işletmelerini, atık yönetimi faaliyetlerini, çevre danışmanlık firmalarını ve çevre mühendislerini yakından ilgilendiriyor.

1. Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı

Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında yürütülen işlemlerde uygulama birliğinin sağlanması, üretim süreçlerinde oluşan firelerin yeniden kullanılması ve atıklara uygulanan bazı fiziksel işlemlerin çevre lisansı yönünden değerlendirilmesi bakımından açıklamalara ihtiyaç duyulmuştur.

Bu kapsamda yayımlanan Usul ve Esaslar ile özellikle iki temel faaliyet grubu ele alınmaktadır:

• Üretim sırasında ortaya çıkan firelerin aynı üretim prosesinde yeniden kullanılması.
• İşletmelerde oluşan atıkların, atık işleme tesislerine gönderilmeden önce presleme, balyalama ve kırma gibi fiziksel işlemlerden geçirilmesi.

Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır: Açıklamalar, her türlü atık işleme faaliyetini çevre lisansı kapsamı dışına çıkarmamakta; belirtilen faaliyetlerin niteliğine ve gerçekleştirildiği sürece göre değerlendirme yapılmasını öngörmektedir.

2. Üretim Firelerinin Yeniden Kullanılmasında Çevre Lisansı Şartı

Yayımlanan Usul ve Esaslar kapsamında öne çıkan hususlardan biri, üretim sırasında oluşan firelerin aynı üretim prosesinde yeniden kullanılmasına ilişkindir.

Buna göre bir ürünün üretimi esnasında oluşan firelerin veya hatalı ürünlerin, üretim prosesinde doğrudan ya da ham maddeye karıştırılarak tekrar kullanılması durumunda çevre lisansı alma yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Bu uygulamaya örnek olarak aşağıdaki üretim faaliyetleri gösterilmektedir:

• Plastik enjeksiyon üretiminde oluşan yolluk ve çapaklar,
• Kâğıt üretiminde boyutlandırma işlemlerinden kaynaklanan fireler,
• Metal döküm prosesinde oluşan yolluk ve çapaklar,
• Cam üretimi sırasında ortaya çıkan üretim fireleri,
• Kauçuk ve lastik üretiminde oluşan, henüz vulkanize edilmemiş hatalı hamurlar.

Burada dikkat edilmesi gereken temel nokta, söz konusu malzemelerin üretim prosesinin bir parçası olarak yeniden kullanılmasıdır.

Bakanlık açıklamasında verilen örneklerin sınırlı sayıda faaliyet için özel bir muafiyet oluşturmadığı, benzer nitelikteki diğer üretim faaliyetlerinin de aynı yaklaşım çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.

3. Üretim Firelerine Harici İşlem Uygulanması Durumu

Düzenlemede özellikle dikkat çeken konulardan biri, üretim firelerinin yeniden kullanılmadan önce harici bir ünitede işleme tabi tutulmasıdır.

Üretim firelerinin üretim prosesine dahil edilmeden önce;

• Kırma,
• Boyutlandırma,
• Karıştırma,
• Temizleme

gibi işlemlerden geçirilmesi durumunda, harici ünitedeki faaliyetin çevre iznine tabi olup olmadığı hususu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri tarafından değerlendirilecektir.

Dolayısıyla üretim firesinin yeniden kullanılması ile bu malzemenin yeniden kullanılmadan önce ayrı bir ünitede işlenmesi birbirinden farklı değerlendirilmelidir.

Ayrıca üretim firelerinin herhangi bir nedenle üretim prosesinde yeniden kullanıma uygun olmaması durumunda bu malzemelerin atık olarak yönetilmesi gerekmektedir.

4. İşletmelerde Oluşan Atıkların Fiziksel İşlemlerden Geçirilmesi

Usul ve Esaslar kapsamında açıklığa kavuşturulan diğer önemli konu, işletmelerde oluşan atıkların atık işleme tesislerine gönderilmeden önce bazı fiziksel işlemlerden geçirilmesidir.

İşletmelerde oluşan;

• Karton kutular,
• Plastik kovalar,
• Teneke ambalajlar,
• Kâğıt atıklar,
• Benzer nitelikteki diğer atıklar

atık işleme tesislerine gönderilmeden önce presleme, balyalama ve kırma gibi fiziksel işlemlere tabi tutulabilmektedir.

Bakanlık açıklamasına göre bu işlemler bakımından çevre lisansı alma yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Ancak bu durum, söz konusu faaliyetlerin çevresel açıdan herhangi bir yükümlülük taşımadığı anlamına gelmemektedir.

Özellikle fiziksel işlemler sırasında ortaya çıkabilecek sıvı, gaz veya toz atıkların toplanması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.

Ayrıca bu işlemlerin gerçekleştirildiği ünitenin çevre iznine tabi olup olmadığı, İl Müdürlükleri tarafından değerlendirilecektir.

5. Fiziksel İşlemler Sonucunda Oluşan Atıkların Yönetimi

Düzenlemenin önemli noktalarından biri de fiziksel işlemler sonucunda ortaya çıkan atıkların nasıl yönetileceğine ilişkin açıklamadır.

Buna göre;

1. Boyutu küçültülen atıklar:

Kırma veya benzeri fiziksel işlemler sonucunda boyutu küçültülen atıklar, aynı atık kodu ile yönetilmeye devam edecektir.

2. İşlem sırasında oluşan ikincil atıklar:

Fiziksel işlemler sonucunda sıvı, gaz veya toz atık oluşması halinde bu atıklar ayrı olarak toplanacaktır.

3. Atık kodlarının belirlenmesi:

İşlem sonucunda ortaya çıkan sıvı, gaz veya toz atıklar, Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4 listesinde yer alan uygun atık kodları üzerinden değerlendirilecektir.

Bu yaklaşım, işletmelerde yapılan fiziksel işlemler sonucunda oluşan ikincil atıkların da kontrol altında tutulmasını ve uygun atık kodlarıyla yönetilmesini gerektirmektedir.

6. Çevre Mühendisleri Açısından Değerlendirme

Yayımlanan Usul ve Esaslar, özellikle sanayi kuruluşlarında görev yapan çevre mühendisleri, çevre yönetim birimleri ve çevre danışmanlık firmaları açısından uygulamaya yönelik önemli sonuçlar doğurmaktadır.

Düzenleme, üretim proseslerinin ve atık yönetimi faaliyetlerinin çevre lisansı bakımından değerlendirilmesinde teknik incelemenin önemini ortaya koymaktadır.

6.1. Üretim Firesi ile Atık Ayrımının Doğru Yapılması

Çevre mühendislerinin öncelikle işletmede ortaya çıkan malzemelerin niteliğini değerlendirmesi gerekmektedir.

Bir malzemenin üretim sırasında ortaya çıkması, tek başına onun üretim firesi olarak değerlendirileceği anlamına gelmez.

Özellikle;

• Üretim sürecinde oluşan fireler,
• Hatalı ürünler,
• Yeniden üretimde kullanılabilecek malzemeler,
• Üretim prosesinde kullanıma uygun olmayan malzemeler,
• Atık niteliği kazanmış malzemeler

birbirinden ayrılmalıdır.

Malzemenin aynı üretim prosesinde doğrudan veya ham maddeye karıştırılarak yeniden kullanılması ile atık statüsündeki malzemelerin başka bir işlem veya tesiste değerlendirilmesi aynı hukuki ve teknik çerçevede ele alınmamalıdır.

6.2. Üretim Proseslerinin Yerinde İncelenmesi

Çevre danışmanlık hizmetleri kapsamında işletmelerin üretim proseslerinin ayrıntılı şekilde incelenmesi önem kazanmaktadır.

Özellikle üretim firelerinin yeniden kullanımında aşağıdaki hususların değerlendirilmesi faydalı olacaktır:

• Firelerin hangi üretim aşamasında oluştuğu,
• Oluşan malzemenin fiziksel ve kimyasal özellikleri,
• Üretim prosesine hangi yöntemle geri kazandırıldığı,
• Herhangi bir harici işlem ünitesinin bulunup bulunmadığı,
• Yeniden kullanımın üretim akışındaki yeri.

Bu değerlendirmeler, işletmenin çevre lisansı kapsamının doğru belirlenmesi açısından önemlidir.

6.3. Atık İşleme Ünitelerinde Çevre İzni Değerlendirmesi

Bakanlık açıklamasında, işletmelerdeki atıkların preslenmesi, balyalanması ve kırılması için çevre lisansı alma yükümlülüğü bulunmadığı belirtilmiştir.

Ancak bu işlemlerin yapıldığı ünitelerin çevre iznine tabi olup olmadığı konusu ayrıca değerlendirilecektir.

Bu nedenle çevre mühendislerinin yalnızca çevre lisansı yönünden değil, hava emisyonu, toz oluşumu, gürültü ve diğer çevresel etkiler bakımından da inceleme yapması gerekmektedir.

Özellikle işletmelerde kurulan atık presleme, kırma ve balyalama ünitelerinin çevresel etkileri göz ardı edilmemelidir.

6.4. Atık Kodlarının ve İkincil Atıkların Yönetimi

Fiziksel işlemler sonucunda oluşan atıkların doğru şekilde sınıflandırılması, çevre mühendislerinin sorumluluk alanındaki önemli uygulamalardan biridir.

Örneğin ambalaj atıklarının kırılması sırasında oluşabilecek tozların, işlem sonucunda ortaya çıkan diğer atıklardan ayrı değerlendirilmesi ve uygun atık kodlarının belirlenmesi gerekmektedir.

Bu noktada Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4 listesinin doğru yorumlanması önem taşımaktadır.

Ayrıca fiziksel işlemler sonucunda oluşan atıkların kaynağı, niteliği ve oluşum şekli dikkate alınarak uygun yönetim yönteminin belirlenmesi gerekmektedir.

6.5. Çevre Danışmanlık Firmaları Açısından Uygulama

Çevre danışmanlık firmalarının hizmet verdikleri işletmelerde mevcut atık yönetimi uygulamalarını bu açıklamalar doğrultusunda yeniden değerlendirmeleri faydalı olacaktır.

Özellikle;

• Üretim firelerinin yeniden kullanıldığı proseslerin tespiti,
• Harici kırma ve hazırlama ünitelerinin incelenmesi,
• Atıkların fiziksel işlem süreçlerinin değerlendirilmesi,
• İkincil atık oluşumunun kontrol edilmesi,
• Çevre izni ve lisansı kapsamının doğru belirlenmesi

konularında işletmelere teknik destek sağlanmalıdır.

Burada önemli olan, her işletme için genel bir muafiyet yaklaşımı benimsemek yerine faaliyetlerin gerçek niteliğine göre değerlendirme yapılmasıdır.

6.6. Mesleki Sorumluluk ve Teknik Değerlendirme

Yeni açıklamalar, çevre mühendislerinin işletmelerdeki üretim süreçlerini yalnızca atık miktarları ve atık kodları üzerinden değil, üretim teknolojisi ve proses akışı üzerinden de değerlendirmesini gerektiren bir yaklaşımı desteklemektedir.

Özellikle çevre izin ve lisans başvurularında sunulan iş akım şemaları, proses özetleri ve teknik açıklamaların gerçek saha uygulamalarıyla uyumlu olması önem taşımaktadır.

Çevre mühendislerinin yapacağı teknik değerlendirmeler, işletmelerin gereksiz başvurularla karşılaşmasının önlenmesine ve mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerin doğru belirlenmesine katkı sağlayacaktır.

7. İşletmeler İçin Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Yeni açıklamalar doğrultusunda işletmelerin aşağıdaki konuları gözden geçirmesi faydalı olacaktır.

Tablo, 09.11.2026 tarihli ve 15566979 sayılı Bakanlık açıklamasının özetidir. Çevre lisansı gerekmemesi, çevre izni ve diğer çevre mevzuatı yükümlülüklerinden otomatik muafiyet anlamına gelmez.

8. Genel Değerlendirme ve Sonuç

09.11.2026 tarihli ve 15566979 sayılı Çevre Lisans Uygulamaları konulu Usul ve Esaslar, üretim firelerinin yeniden kullanılması ve işletmelerde oluşan atıklara uygulanan fiziksel işlemlerin çevre lisansı yönünden değerlendirilmesine ilişkin önemli açıklamalar içermektedir.

Özellikle üretim prosesinde doğrudan yeniden kullanılan fireler ile atık işleme faaliyetlerinin birbirinden ayrılması, çevre lisansı uygulamalarında doğru değerlendirme yapılması açısından önemlidir.

Bununla birlikte çevre lisansı alma yükümlülüğünün bulunmaması, işletmelerin çevre izni, atık yönetimi, emisyon kontrolü ve diğer çevresel yükümlülüklerden muaf olduğu anlamına gelmemektedir.

Çevre mühendisleri açısından bu açıklamalar, üretim proseslerinin teknik olarak incelenmesi, atıkların doğru sınıflandırılması ve çevre izin ve lisans kapsamının doğru belirlenmesi bakımından yeni bir uygulama rehberi niteliği taşımaktadır.

İşletmelerin ve çevre danışmanlık firmalarının, mevcut uygulamalarını yeni açıklamalar doğrultusunda gözden geçirmeleri ve tereddüt yaşanan durumlarda ilgili İl Müdürlüklerinden değerlendirme almaları önem arz etmektedir.

Yayımlanan Mevzuat;  Çevre Lisans Uygulamaları Hk. (1) - 09.11.2026

GÜNCEL ÇEVRE MEVZUATINA ULAŞMAK İÇİN TIKLAYINIZ.

NOT: İnteraktif Dijital Ajandamızı kullanan üyelerimiz için ilgili bölümlerin güncellemesi yapılmıştır. Bilginize... 

Sipariş için; https://www.shopier.com/cevremuhendisi

Whatsapp