Atık İthalatı Uygulamaları Genelgesi (2026/1) Yayımlandı.

Atık İthalatı Uygulama Genelgesi 2026/1: Kota, Teminat ve İzlenebilirlik Ekseniyle Yeni Uygulama Çerçevesi

Yürürlük tarihi: 01.01.2026
Konu: ÜGD: 2026/3 kapsamındaki bazı kontrol altındaki atıkların ithalatında; Atık İthalatçısı Kayıt Belgesi (AİKB), kota, uygunluk yazısı, izlenebilirlik (MoTAT/araç takip), teknik kriterler ve yaptırımların uygulama esasları.

Giriş: Neden Bu Genelge Kritik?

Atık ithalatı, geri kazanım ve geri dönüşüm kapasitesi olan sektörler için hammadde sürekliliği sağlayabilen bir araçtır. Ancak yanlış atık kodu/GTİP beyanı, yüksek yabancı madde oranı, uygunsuz sevkiyatlar, tesis dışına yönlendirme ve izlenebilirlik zafiyetleri; çevresel riskleri büyütürken aynı zamanda sektörün itibarını ve kamu otoritelerinin kontrol reflekslerini sertleştirmektedir.

2026/1 Genelgesi, atık ithalatında “izin” kavramını tek başına yeterli görmeyip; (1) tesis bazlı yeterlilik, (2) kapasiteye dayalı kota, (3) finansal güvence (teminat), (4) sevkiyat izlenebilirliği ve (5) teknik uygunluk bileşenlerini birlikte zorunlu kılan bir çerçeve kuruyor.

1. Amaç ve Kapsam: “Tesis Bazlı Uygunluk” Mantığı

Genelge, ÜGD: 2026/3 kapsamında ithalat denetimine tabi atıkların ithalatında, atığın niteliği–tesis prosesi–izin/lisans kapsamı–kapasite–kota tutarlılığını ana eksen yapıyor. Bu nedenle uygulama, “ithalatçı firma”dan ziyade atığın fiilen işlendiği tesis üzerinden kurgulanıyor.

Özellikle şu iki unsur öne çıkıyor:

• AİKB: Tesisin ithalatçı olarak kayıt altına alınması (belge/başvuru seti + il müdürlüğü inceleme raporu).

• Uygunluk Yazısı: Sevkiyat bazlı kontrol ve onay mekanizması (belirli süre önceden başvuru, belge/fotoğraf vb. yükümlülükler).

2. Temel İlkeler: Piyasaya Arz Yasağı ve “İşleme” Şartı

Genelge; ithal edilen atıkların:

• Yalnızca ithalatçı tesis tarafından geri kazanım/geri dönüşüm amacıyla işlenmesini,

• İşlenmeden başka bir tesise/kişiye devredilmemesini,

• İç piyasada doğrudan satışa konu edilmemesini ve ihracata yönlendirilmemesini
  net biçimde çerçeveliyor.

Bu yaklaşım, ithalatın “ticari aracılık” üzerinden değil, gerçek geri kazanım performansı üzerinden yürütülmesini hedefliyor.

3. Plastik Atıklar: Termoplastik Önceliği, Isıl İşlem Vurgusu ve Net Yasak Alanları

Plastik ithalatında genelge, teknik ve çevresel riskleri azaltmak için “daraltıcı” bir yaklaşım benimsiyor:

• Termoset plastiklerin ithalatına izin verilmez; ithalatın termoplastiklerle sınırlanması esastır. 

  PET dışındaki plastik atıklarda yalnızca kırma/çapak üretimi gibi sınırlı mekanik işlemlerle yetinen tesislere değil, ısıl işlem (termal proses) yapan tesislere ithalat izni yaklaşımı güçlenmiştir.

  Plastik atıkların “döküntü–kalıntı–hurda–toz–pul–granül–çapak” gibi formlarında da ısıl işlem yapan tesis koşulu vurgulanır.

  Plastik atıkların tanımı ve hangi alt türlerin uygun/uygunsuz olduğu, Ek-8’de ayrıntılı tariflenir; özellikle yanlış sınıflandırma, karışık evsel nitelikli kalıntılar ve belirli polietilen poşet türleri gibi alanlar net biçimde “yasak/uygunsuz” eksenine alınmıştır.

Bu bölümün pratik etkisi şudur: Plastik ithalatında tesis prosesinin teknik yeterliliği (yıkama-kurutma, ayırma, ısıl proses, emisyon/atıksu yönetimi vb.) artık sadece çevre izin/lisans için değil, ithalatın sürdürülebilirliği için de kritik hale gelmiştir.

4. Birleşik Yapılı Geri Dönüştürülmüş Granüller: Sertifikasyon ve Performans Kriterleri

Genelge, GTİP 39.02–39.03–39.07–39.08 başlıklarında üretimde kullanılacak birleşik yapılı geri dönüştürülmüş granüller için ayrı bir belge/şart seti tanımlar. Ek-2B’de; bazı ürün grupları için:

• Asgari geri dönüştürülmüş içerik oranı,

• Akredite uygunluk değerlendirme çıktıları,

• Bazı türlerde MFI, mekanik performans ve benzeri teknik eşikler,

• Belirli katkılarda (örn. alev geciktirici) uygunluk/uygunsuzluk parametreleri
  gibi kalite ve uygunluk kriterleri yer alır.

Buna ek olarak, belirli senaryolarda GRS (Global Recycled Standard) belgesi koşulu ve serbest bölgelerde denetim yaklaşımı da genelgede çerçevelenmiştir.

5. Kota Mekanizması: Kapasiteye Dayalı ve Çeyreklik Açılan Kullanım Hakkı

Genelge ile kota, ithalatın “ölçüsünü” belirleyen ana kontrol aracına dönüşüyor:

Kota, tesisin kapasite raporu ve ilgili izin/lisans kapsamı üzerinden hesaplanır.

Tekstil atıklarında (kırpıntı formunda olmayanlar) kota oranı %25, diğer atıklarda %50 yaklaşımı benimsenir.

Kota çeyreklik dönemler halinde kademeli açılır; kullanılmayan kısım sonraki döneme taşınabilir. 

Yıl içinde kapasite artışına bağlı “kota güncellemesi” yaklaşımı sınırlıdır; planlama yıl başında doğru yapılmalıdır.

Bu tasarım, hem ithalatın bir anda “yüklenmesini” engeller hem de tesisleri daha dengeli ve izlenebilir bir ithalat/üretim planına zorlar.

6. Banka Teminatı: Finansal Güvence ile Risk Yönetimi

Genelge, belirli atık ithalatlarında banka teminat mektubu şartını somutlaştırır:

• Teminat tutarı; tesisin yıllık kapasitesi (veya talep edilen kota) üzerinden ton başına 2.000 TL olacak şekilde kurgulanır.

  Teminat, ihlal senaryolarında (ör. yasak atık, kota aşımı, mevzuata aykırılık, uygunsuz yönetim vb.) kamu zararını/çevresel risk maliyetini güvence altına alan bir araçtır. 

  Bazı ağır uyumsuzluk hallerinde teminatın gelir kaydı gündeme gelebilir.

Bu düzenleme, ithalat yapan tesislerin “uygunluk maliyeti”ni finansal olarak görünür kılarak, uyumu bir tercih değil iş modeli şartı haline getirir.

7. İzlenebilirlik ve Lojistik: MoTAT ve Araç Takip Boyutu

Genelge, özellikle plastik atıklar ve kırpıntı formunda olmayan tekstil atıkları için; gümrükten çıkış sonrasında MoTAT ve araç takip yaklaşımını güçlendiriyor. Temel amaç:

• Atığın gümrükten çıktıktan sonra hangi araca, hangi güzergâhtan, hangi tesise gittiğinin doğrulanması,

• Dökülme/saçılma ve çevresel kirlenme risklerinin lojistikte azaltılmasıdır.

Belirli Dâhilde İşleme Rejimi kapsamındaki bazı ithalatlarda (ör. üretimde kullanılacak kırılmış/granül form) izlenebilirlik gerekliliklerinde istisnalar bulunduğu da düzenlemede yer alır.

8. Yaptırımlar: Kota Aşımı ve Uygunsuz Atıkta “Ağır Sonuç” Yaklaşımı

Genelge, idari yaptırımları iki eksende sertleştiriyor:

1. Kayıt belgesinin iptali / askıya alınması ve ithalatın durdurulması,

2. Ağır hallerde uzun süreli kısıt (ör. belirli ihlallerde yeni başvuruların yıllarca değerlendirilmemesi) ve teminatın gelir kaydı gibi sonuçlar.

Özellikle:

• Kota aşımı: belge iptali + bir sonraki yıl kota oranının düşürülmesi gibi “tekrarı caydırıcı” mekanizma içerir.

  Yasak/uygunsuz atığın iade edilmemesi veya belge yanıltması/sahtecilik: çok daha ağır sonuçlara bağlanır.

2) Çevre Mühendisleri İçin Önemi

Bu genelge, çevre mühendisliği pratiğini “saha–proses–mevzuat–veri” kesişiminde daha kritik hale getiriyor. Somut olarak:

A) Tesis Yeterliliği ve Proses Uygunluğu

Ek-1 “Tesis İnceleme Raporu” mantığı; çevre mühendisinin yalnızca izin belgesi takibi değil, proses doğrulama sorumluluğunu artırır:

• Ayırma, yıkama-kurutma, ısıl işlem, rafinasyon, pulper vb. proseslerin fiilen varlığı ve kapasiteyle tutarlılığı,

• Prosesten çıkan atıksu, emisyon, toz, çamur, bakiye atık yönetimi,

• Kayıtların (kütle dengesi / ürün verimi / bakiye atık miktarı) tutarlılığı.

B) Atık Kodu–GTİP–Tanım Uyum Kontrolü

Genelge, özellikle plastiklerde “tanım ve sınıflandırma” konusunu sertleştiriyor. Çevre mühendisleri açısından:

• Yanlış atık kodu/GTİP eşleşmesi; ithalat reddi, iade, yaptırım ve itibar riski üretir.

• Ek-8’deki uygun/uygunsuz çerçeveler, teknik kontrol listesine dönüşür. 

C) İzlenebilirlik, Dijital Kayıt ve Denetim Hazırlığı

MoTAT ve araç takip boyutu; çevre mühendisinin “lojistik veri”yi de çevresel uygunluğun parçası olarak yönetmesini gerektirir:

• Sevkiyat planı–gümrük–MoTAT eşlemesi,

• Tesis kabul kriterleri ve fotoğraf/analiz doğrulamaları,

• Denetimlerde ibraz edilecek dijital izler.

D) Raporlama ve Performans Yönetimi

Ek-4 “Yıllık Gerçekleşme Raporu” ve Ek-7 “Bakiye Atık Yönetim Planı”; çevre mühendisini performans raporlama ve bakiye atık yönetimi tarafında merkeze koyar.

Özetle: Bu genelge, çevre mühendisini “uyum dosyası hazırlayan kişi” rolünden çıkarıp, ithalatlı geri kazanımın teknik/çevresel bütünlüğünü yöneten kilit aktör konumuna taşır.

3) Uygulama İçin Pratik Kontrol Listesi

Aşağıdaki kontrol listesi makalenin sonunda “ek” olarak kullanılabilir:

1. AİKB: Tesis bazlı belge seti eksiksiz mi? (GFB/ÇİLB, kapasite raporu, tesis inceleme raporu, gerçekleşme raporu, bakiye atık planı vb.)

   Kota: Kapasiteye göre kota hesabı doğru mu? Çeyreklik kullanım planı hazır mı? 

   Teminat: Ton başına 2.000 TL yaklaşımına göre teminat doğru kurgulandı mı?

   Plastik özel şartları: Termoplastik/termoset ayrımı, ısıl işlem yeterliliği, Ek-8 uygunluk alanları kontrol edildi mi?

   Birleşik yapılı granül: Ek-2B sertifikasyon/teknik performans koşulları sağlanıyor mu?

   Sevkiyat bazlı uygunluk: Uygunluk yazısı başvurusu, fotoğraf/analiz/evrak seti ve süreler yönetiliyor mu?

   MoTAT/araç takip: İstisna kapsamı dışında kalan sevkiyatlarda kayıtlar kesintisiz mi?

   Bakiye atık: Prosesten çıkan tüm kalıntıların yönetim yolu, geçici depolama şartları ve bertaraf/geri kazanım kanıtları hazır mı?

YAYIMLANAN MEVZUAT; 02.01.2026 tarih ve 2026/1 Sayılı Genelge / Konu: Atık İthalatı Uygulamaları Genelgesi 

NOT: İnteraktif Dijital Ajandamızı kullanan üyelerimiz için ilgili bölümlerin güncellemesi yapılmıştır.

İNTERAKTİF DİJİTAL AJANDA Siparişiniz için; https://www.shopier.com/cevremuhendisi

Whatsapp